Sinds 1 januari 2022 nemen opdrachtgevers die de Governance Code Veiligheid in de Bouw hebben
ondertekend veiligheidsbewustzijn als verplichting op in aanbestedingen en contracten. Deze gezamenlijke
afspraak is ook wel bekend als ‘de ViA’ ‐ Veiligheid in Aanbesteding. En steeds meer opdrachtnemers die
werken voor grote opdrachtgevers geven gehoor aan de oproep om te werken aan veiligheidsbewustzijn
door een stap te zetten op de Safety Culture Ladder (SCL, onderdeel van het ViA‐systeem). Als je vraagt naar
de motivatie wordt meestal ‘kunnen blijven meedoen in aanbestedingen, anders heb je geen werk meer’ als
eerste genoemd.
Vrijwel de meeste van deze opdrachtnemers zijn ook VCA‐gecertificeerd. Het voldoen aan weer een nieuwe
norm betekent meer regeldruk en ‐ last but not least ‐ hogere kosten. Toch gaan deze bedrijven enthousiast
aan de slag en zien ze de meerwaarde van de SCL door de directe betrokkenheid van de werkvloer die dit
systeem stimuleert. Als auditor kom ik veel bij dit soort bedrijven en spreek ik directies, management en
medewerkers in het kader van veiligheidsbewustzijn. In die gesprekken hoor ik regelmatig over hun
verwondering over de werkwijze bij opdrachtgevers die op trede 4 of 5 van de SCL staan.
Zzp’ers buiten schot
Neem bijvoorbeeld onveilige situaties op de bouwplaats: een zzp’er die kozijnen komt stellen en de
werkzaamheden uitvoert door op de vensterbank te staan en geen gebruik maakt van een rolsteiger. Deze
onveilige werkwijze wordt door meerdere mensen gezien en gemeld. De uitvoerder van de opdrachtgever
onderneemt echter geen actie. Gelden regels voor veilig werken alleen voor ViA partijen en niet voor
zzp’ers? Een zzp’er valt namelijk niet onder de ViA. De indruk wordt gewekt dat er met twee maten
gemeten wordt. En laten we die zzp’er dan de klusjes doen die volgens de ViA eigenlijk niet kunnen, maar
dat geldt niet voor hem/haar?
Investeren in veiligheid
Een ander voorbeeld is dat in aanbestedingen veiligheid geen aantoonbaar gunningscriterium is.
Aanbestedingen worden gegund op de laagste prijs. Zo beschikt een betonboringen en ‐zaag bedrijf sinds
een paar jaar over een slooprobot. Een medewerker bedient deze robot op afstand en dat leidt tot
verminderde tot geen blootstelling aan stof en trillingen. Ook voor het ruw maken van beton
(boucharderen) kan de slooprobot ingezet worden. In de aanbesteding wordt voor gebruik van de
slooprobot een andere prijs gehanteerd dan de voor een man (uur) met sloophamer. De investering in de
slooprobot moet immers terugverdiend worden en de robot wordt ook door een mens bediend. De kans
dat de sloophamer nog terugverdiend moet worden is vele malen kleiner. In de gunning van
aanbestedingen wordt – verrassend – meestal toch de voorkeur gegeven aan de man met sloophamer.
Investeren in veilige en gezonde werkomstandigheden wordt niet beloond.
Financiële prikkel
De beloningsstructuur voor het verbeteren van het veiligheidsbewustzijn wordt bepaald door de hoogte
van de trede op de SCL. Hoe hoger de positie op de ladder, hoe hoger het voordeel bij aanbestedingen zou
moeten zijn. Wederom een financiële prikkel. Het behoeft geen nadere toelichting dat hoe hoger de trede
hoe hoger de kosten om het systeem te onderhouden.
Zo kan het ook
Maar gelukkig zijn er uitzonderingen. Hetzelfde betonboringen en ‐zaagbedrijf offreert voor een groot werk
in opdracht van een grote gemeente. Hetzelfde arbeidsmiddel, de slooprobot, wordt in de offerte
opgenomen. Het bedrijf krijgt de opdracht gegund, ondanks dat de prijs voor de uit te voeren
werkzaamheden hoger is dan die van concurrenten. De betreffende gemeente wil namelijk samenwerken
met bedrijven die investeren in duurzaamheid.
Het kan dus ook anders dan via een financiële prikkel alleen. Misschien kunnen opdrachtgevers ook een
document ondertekenen waarin zij zich committeren aan gunningen op basis van een afweging waarbij ook
veiligheid een belangrijke rol speelt. De inschrijver kan bijvoorbeeld in een plan van aanpak de werkwijze
toelichten, zodat een opdrachtgever die aanpak op meer punten kan beoordelen dan enkel het financiële
plaatje.
Maak inzichtelijk wat nodig is om veiliger en gezonder te werken voor alle deelnemende partijen, deel
kennis en kunde, schuif verantwoordelijkheid voor veiligheid niet door omwille van de financiën, help als
grote aannemer de kleinere partners en laat dit meewegen in de gunning. Alleen samen krijgen we
veiligheid tussen alle oren!